Mükafat kiçik bir zərrəciyin - neytrinonun kütləsi olduğunu dəqiqləşdirdiyinə görə yapon bir elm adamına verilib. Neytrinonun özünü kəşf etdiyinə görə yox, məhz kütləsi var mı, yox mu məsələsini dəqiqləşdirdiyinə görə verilib.
Neytrinonun varlığı çoxdan kəşf olunmuşdu, keçən əsrin 40-cı illərindən. 80-ci illərdən bu tərəfə də fiziklər arasında fikir ayrılığı vardı, bir qrup deyirdi ki , neytrinonun kütləsi var, o biri deyirdi, işıq kimi kütləsi yoxdu.Yaxin illərdə həmin yapon alim, həmkarı ilə birlikdə eksperimentlərlə göstərdilər ki, kütləsi cüzi də olsa var imiş. Cüziliyin müqayisəsi üçün yazım ki, xətkeşin üzərində iki ən kiçik xətt 1 millimetrdi. Atomlar 1 mm-in milyonda biri qədərdi, proton da atomun milyonda biri qədərdi, elektron isə protonun 2 mində biri qədər kiçikdi. Haqqında danışdığımız neytrino isə daha da kiçik, elektronun nə az, nə çox, düz 10 milyonda biri qədərdi. Bəli, məhz bu cüziliyi tapdığına görə Nobel verilir bu il.
Neytrino zərrəcikləri faktiki hər yerdədi ətrafda. Gündüzlər hər saniyədə təkcə bir gözümüzdən 10000000 neytrino keçir, bədənimizdən çıxır, torpağa, ordan Yerin mərkəzinə, mərkəzdən də keçib Yer kürəsinin o biri tərəfindən çıxır. Gecə vaxtı tərsinə, Günəşdən gələn neytrinolar Yer kürəsinin o tərəfindən maneəsiz keçib, bu tərəfindən çıxır, milyardlarcası bədənimizdən də keçir, qaranlıq səmaya doğru istiqamətlənirlər. Heç nə onlara mane ola bilmir.
Şəkildə neytrinoları tuta bilən qurğu- Super Kamiokande. Yaponiyada bir dağın 1km dərinliyində silindrik formada nəhəng bak, içində 50000 ton ultra-təmiz su. Divarlarında lampaya oxşayan 11000 ədəd detektorlar. Yalnız belə bir şəraitdə neytrinonu tutmaq mümkün olur.
 |
© Super-Kamiokande neytrino observatoriyası, Yaponiya |
No comments:
Post a Comment